Son dönemde bölgesel dinamikler önemli dönüşümler yaşıyor. Ekonomik zorluklar, toplumsal hareketleri tetikleyerek geniş kitleleri harekete geçiriyor. Bu süreç, hem iç baskılar hem uluslararası tepkilerle şekillenerek dikkat çekiyor.
Protestoların kökeni ekonomik kriz ve yüksek yaşam maliyetlerinde yatıyor. Bu şikayetler kısa sürede anti-hükümet direnişine dönüşerek rejimin temellerini sarsıyor. Gösteriler 28 Aralık'ta başladı ve ikinci haftasına girerken yoğunluğunu koruyor. Başkent Tahran'ın yanı sıra İsfahan, Tebriz, Meşhed, Şiraz, Saqqez ve Kermanşah gibi büyük şehirler olayların merkezinde yer alıyor.
Halkın öfkesi doğrudan Hamaney'e yönelmiş durumda. Göstericiler "Ölüm Khamenei'ye" sloganlarıyla kazan kaldırarak rejime meydan okuyor. Bu ifadeler, yıllardır biriken hoşnutsuzluğun dışa vurumu niteliğinde. Ordu ise protestocuları yabancı güçlerin kışkırtmasıyla suçlayarak sert müdahalelerde bulunuyor. Canlı mermi kullanımına dair raporlar endişe yaratıyor.
Hamaney'in protestocuları "yağmacı" ve "vandal" olarak nitelendirmesi gerilimi daha da artırıyor. Bu sözler, göstericilerin meşru taleplerini gölgede bırakma çabası olarak yorumlanıyor. Rejim, olayların arkasında dış güçlerin olduğunu iddia ederek iç birliği sağlamaya çalışıyor. Ancak sokaklardaki katılım bu iddiaları zayıflatıyor.
Protestolar 13. gününde 31 ilde 100'den fazla şehir ve kasabaya yayılmış durumda. Gece boyunca devam eden eylemler, rejimin kontrolünü zorluyor. Tahran'ın Sadatabad bölgesinde kazanlarla slogan atılması gibi sembolik eylemler sosyal medyada hızla yayılıyor. Meşhed, Tebriz ve Kom gibi şehirlerde binlerce kişinin katılımı dikkat çekici.
İletişim engelleri de olayların boyutunu büyütüyor. İnternet ve telefon hatları 36 saatten fazla kesik kalmış; bu durum bilgi akışını engelleyerek izolasyon yaratıyor. İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı'na göre 65 ölüm ve 2 bin 311 gözaltı kaydedilmiş. Bu rakamlar, müdahalelerin sertliğini ortaya koyuyor.
Hükümet cephesinden gelen açıklamalar suçlamalara odaklanıyor. Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri, protestocuları "kentsel yarı-terörist grup" olarak tanımlayarak İsrail'in arkasında olduğunu iddia ediyor. Askeri güçler ulusal çıkarları koruma vaatlerinde bulunuyor. Devlet televizyonu ise ölen güvenlik güçleri için cenaze törenlerini yayınlayarak destekçi kitleleri mobilize ediyor; binlerce kişi bu törenlere katılıyor.
Uluslararası boyut da olayları karmaşıklaştırıyor. Trump, Beyaz Saray'dan ve sosyal medya üzerinden İran rejimine yönelik mesajlar veriyor. "İran özgürlüğü her zamankinden daha fazla arıyor. ABD bu konuda yardım etmeye hazır" ifadeleri dikkat çekiyor. Bu sözler, rejim tarafından tehdit olarak algılanıyor ve Hamaney'in sert yanıtlarına yol açıyor.
Sosyal medya platformu X'in İran bayrağını 1979 öncesi Şah dönemi bayrağıyla değiştirmesi ayrı bir sembolik adım olarak öne çıkıyor. Bu değişiklik, protestoculara destek mesajı niteliği taşıyor. Rejim ise bu tür hamleleri dış müdahale olarak görüyor.
Gösterilerin ekonomik kökenli başlaması ancak siyasi taleplere evrilmesi önemli bir dönüm noktası. Yüksek yaşam maliyeti ve işsizlik gibi sorunlar, rejimin yönetim tarzını sorgulatıyor. Halkın kazan kaldırması, yıllardır bastırılan seslerin ortaya çıkmasını sağlıyor.
Şiddet olayları sivil kayıpları artırırken insan hakları örgütleri alarm veriyor. Gözaltı rakamlarının yüksekliği, baskının boyutunu gösteriyor. Cenaze törenlerindeki hükümet destekçileri ise rejimin hala tabanının olduğunu hatırlatıyor.
Trump'ın mesajları uluslararası arenada yankı buluyor. ABD'nin yardım hazır olduğu vurgusu, rejim için yeni bir baskı unsuru oluşturuyor. Hamaney'in bu mesajlara sert yanıt vermesi, iç cepheyi güçlendirme çabası olarak değerlendiriliyor.
Protestoların yayılma hızı rejimi zor durumda bırakıyor. 31 ildeki katılım, olayların yerel olmaktan çıkıp ulusal bir harekete dönüştüğünü gösteriyor. İletişim kesintileri bilgi akışını engellese de sosyal medya alternatif yollar sunuyor.
Sonuç olarak, İran sokakları ekonomik krizin tetiklediği büyük bir direnişe sahne oluyor. Hamaney hedefteki isim olurken, Trump'ın mesajları uluslararası boyutu güçlendiriyor. Ölümler, gözaltılar ve şehirlerdeki yangın yeri manzarası tabloyu ağırlaştırıyor. Bu dalga rejimi derinden sarsarken, önümüzdeki günler kritik gelişmelere gebe görünüyor. Gösterilerin seyri bölgesel dengeleri doğrudan etkileyecek nitelikte.