Gayrimenkul piyasasında kayıt dışılıkla mücadele kapsamında atılan adımlar her geçen gün sıkılaşırken, mülk sahiplerini yakından ilgilendiren çok önemli bir gelişme yaşandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı birimler, vergi kayıplarını önlemek ve usulsüz beyanların önüne geçmek amacıyla denetim mekanizmalarını genişletti. Özellikle konut satışlarında beyan edilen değerler ile gerçek değerler arasındaki farkların tespiti üzerine yoğunlaşan yetkililer, tespit edilen uyumsuzluklar için harekete geçti. Bu kapsamda on binlerce kişiye tebligat gönderilmeye başlandığı ve sürecin ciddiyetle takip edileceği bildirildi. (Bu makale ile ilgili bazı bilgiler tablo halinde makalenin aşağısında verilmiştir.)
Yılın ilk ayı itibarıyla başlatılan bu kapsamlı çalışma neticesinde, tapu dairelerinde işlem gerçekleştiren çok sayıda vatandaş mercek altına alındı. Gelir İdaresi Başkanlığı, teknolojinin de yardımıyla yaptığı analizlerde, alım-satım işlemleri sırasında beyan edilen tutarların piyasa gerçekleriyle örtüşmediğini belirlediği işlemleri tek tek tespit etti. Bu tespitlerin ardından, ilgili kişilere yönelik resmi bildirim süreci hızla işletilmeye başlandı.
Yapılan incelemeler, özellikle son 5 yıl içerisinde taşınmaz alımı veya satışı yapan kişileri kapsıyor. Tapuda beyan edilen gelirin veya satış bedelinin gerçeğe aykırı olduğu, yani olması gerekenden düşük gösterildiği değerlendirilen şüpheli işlemler için taraflara "izaha davet" mektupları gönderildi. Bu mektuplar, mükelleflerin durumlarını açıklamaları ve varsa bir yanlışlığı düzeltmeleri için bir çağrı niteliği taşıyor.
Yetkililer tarafından gönderilen bu tebligatların en kritik noktası ise tanınan süre. Kendisine bildirim ulaşan tapu sahiplerinin, tebligat tarihinden itibaren sadece 5 gün içinde ilgili birimlere başvuruda bulunması veya savunma vermesi gerekiyor. Bu süre, sürecin sağlıklı işlemesi ve vatandaşların hak kaybına uğramaması adına hayati bir önem taşıyor.
Bu 5 günlük süre zarfında idareye başvurarak kusurlu davranışta bulunduğunu, yani eksik beyanda bulunduğunu itiraf eden vatandaşlar için önemli bir kolaylık sağlanıyor. "Pişmanlık" hükümlerinden yararlanmak isteyen mükellefler, bu sayede kesilecek olan vergi ziyaı cezasında indirim hakkı kazanabiliyor. Böylece, ödenmesi gereken cezai tutarlar önemli ölçüde düşürülerek, vatandaşın mali yükü hafifletilmiş oluyor.
Ancak, tanınan bu 5 günlük süre içinde herhangi bir başvuru yapmayan veya durumu izah etmeye gitmeyen kişiler için süreç çok daha ağır işleyecek. Belirtilen sürede başvurmayanlar, "pişmanlık" ve ceza indirimi hakkını tamamen kaybedecek. Bu durumda, tespit edilen vergi farkı ve buna bağlı cezalar herhangi bir indirim uygulanmaksızın tam tutar üzerinden tahsil edilecek.
Konunun mali boyutunu daha da ciddileştiren bir diğer husus ise yakın zamanda Meclis'te kabul edilen yasal düzenleme. Geçtiğimiz aylarda yürürlüğe giren bu düzenleme ile tapu harcında usulsüz beyanda bulunanlara uygulanan vergi ziyaı cezası oranı ciddi şekilde artırıldı. Daha önce yüzde 25 seviyesinde olan bu ceza oranı, yüzde 100'e çıkarıldı.
Bu artış, beyan edilen tutar ile gerçek satış bedeli arasındaki farkın ortaya çıkarılması durumunda, aradaki farkın iki katı kadar bir ödeme yapılmasını zorunlu kılıyor. Örneğin, gerçek değeri ile beyan edilen değeri arasında büyük fark olan bir işlemde, vatandaşlar hem eksik ödedikleri harcı hem de bu harcın yüzde 100'ü oranındaki cezayı ödemekle karşı karşıya kalabilir.
Ülke genelinde geçtiğimiz yıl boyunca 1 milyon 688 bin 910 konut satışı gerçekleştirildiği ve her satış işleminde satış bedelinin yüzde 4'ü oranında harç ödemesi yapıldığı biliniyor. Vatandaşların bu harç bedelini daha az ödemek için rayiç bedel üzerinden satış gösterme eğiliminde olduğu, ancak sıkılaşan denetimlerle birlikte bu yolun artık çok maliyetli sonuçlar doğurabileceği açıkça görülüyor.
| Konu | Detay |
| İşlemi Yapan Kurum | Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) |
| Hedef Kitle | Son 5 yıl içinde gayrimenkul alıp satanlar |
| Tespit Edilen Durum | Tapu beyanının gerçeğe aykırı/eksik olması |
| Tanınan Süre | Tebligattan itibaren 5 gün |
| Başvuru Hakkı | İzaha davet ve pişmanlık başvurusu |
| Avantaj | 5 gün içinde başvuranlara ceza indirimi |
| Risk | Başvurmayanlar indirim hakkını kaybeder |
| Yeni Ceza Oranı | Vergi ziyaı cezası %25'ten %100'e çıkarıldı |
| İlgili Harç Oranı | Satış bedelinin %4'ü |