Baş dönmesi ve denge sorunları, günlük hayatta sık karşılaşılan şikayetler arasında yer alıyor. Özellikle ani başlayan ve şiddetli seyreden vertigo atakları, hastaların acil yardım aramasına neden oluyor. Bu tür durumlar, hem hastalar hem de sağlık profesyonelleri için tanı koyma sürecinde zorluklar yaratabiliyor.
Akut vertigo, hastanelere acil yatış nedenleri arasında sıkça görülüyor. Svimmelhet, vertigo ve denge bozukluklarının tedavisi ise parçalı bir yapı sergiliyor ve uluslararası düzeyde yerleşik kılavuzlar bulunmuyor. Acil servislere başvuran hastaların yaklaşık yüzde 4'ünü akut svimmelhet şikayetleri oluşturuyor. Bu durumun yönetimi, olası nedenlerin çok çeşitli olması nedeniyle uzman olmayanlar için zorlayıcı olabiliyor.
Ani ve tek seferlik şiddetli svimmelhet ataklarında temel ayrım, primer vestibüler bozukluklar ile potansiyel olarak ciddi nörolojik hastalıklar arasında yapılıyor. Vestibüler nörit, benign paroksismal pozisyonel vertigo veya vestibüler migren gibi çevresel nedenler mi yoksa beyin tümörü, multipl skleroz veya posterior inme gibi merkezi nedenler mi söz konusu? Bu ayrım, doğru tanı için kritik önem taşıyor.
Akut vestibüler sendrom, ani başlayan ve 24 saatten fazla süren sürekli vertigo ile tanımlanıyor. Buna eşlik eden nistagmus, bulantı, kusma ve baş hareketleriyle kötüleşen belirtiler bulunuyor. Akut fazda çevresel ve merkezi nedenleri ayırt etmek oldukça zor olabiliyor.
Güncel incelemelere göre akut vertigoda yanlış tanılar sık görülüyor, özellikle posterior inmelerde. Erken evrede beyin BT ve MR görüntülemeleri yanlış negatif sonuç verebiliyor. Svimmelhet ile başvuran posterior inmelerin üçte birine kadarı başlangıçta atlanabiliyor.
Nistagmusun tespiti ve klinik değerlendirilmesi büyük önem taşıyor. HINTS muayenesi (Head Impulse, Nystagmus, Test of Skew), nistagmus varlığında çevresel ve merkezi nedenleri ayırt etmek için kullanılan bir nörolojik test. HINTS Plus ise işitme fonksiyonunu da değerlendirerek duyarlılığı artırıyor ve labirent besleyen damarları etkileyen inmeleri yakalamada yardımcı oluyor. Bu test, ya çevresel vestibüler sendrom (örneğin vestibüler nörit) ya da merkezi vestibüler sendrom (örneğin inme) yönünde sonuç veriyor. Her durumda nistagmus anormal bir bulgu olarak kabul ediliyor.
Vestibüler nörit, akut vertigonun en yaygın nedenlerinden biri ve akut tek taraflı vestibüler parezi olarak düşünülebilir. Bu durum sıklıkla labirentit olarak adlandırılıyor ancak işitme kaybı veya tinnitus yoksa bu yanlış oluyor çünkü koklear sinir genellikle etkilenmiyor. Akut svimmelhet ile birlikte işitme kaybı veya tinnitus gibi ek belirtiler, vasküler olay için kırmızı bayrak niteliğinde. Bu durumda gelecekte ciddi inmeleri önlemek için aktif olarak vasküler neden aranmalı.
Yapılandırılmış klinik muayene, merkezi klinik özelliklere odaklanma ve hedefli testler tanı doğruluğunu artırıyor ve optimal tedavide gecikmeleri azaltıyor. Bu stratejilerin standart uygulamaya dahil edilmesi, akut nörolojik bakımda büyük bir boşluğu doldurabilir ve hasta sonuçlarını iyileştirebilir.
HINTS Plus muayenesinin bileşenleri şu şekilde detaylandırılıyor:
Baş impuls testi (HIT): Başın hızlı döndürülmesi sırasında gözlerin hedefe sabit kalma yeteneği kontrol ediliyor. Düzeltici göz hareketi (sakkad) çevresel sorun işaret ediyor.
Nistagmus: Yönü ve tipi gözlemleniyor. Yön değiştiren nistagmus merkezi sorun öneriyor.
Skew testi: Bir göz kapatılıp açıldığında dikey hizalama bozukluğu araştırılıyor. Bozukluk olmaması çevresel sorunu destekliyor.
Plus kısmı: Yatak başı işitme testi ile tek taraflı işitme kaybı kontrol ediliyor. Bu, iç kulağı etkileyen inme için önemli bir işaret.
Her testte normal veya beklenen bulgular, vestibüler nörit veya benign pozisyonel vertigo yönünde yorumlanıyor.
Akut vertigo vakalarında bu yaklaşım, teşhis sürecini daha güvenilir hale getiriyor. Sağlık profesyonelleri, bu tür şikayetlerde sistematik değerlendirme yaparak riskli durumları erken tespit edebiliyor.
Hastalar açısından ani baş dönmesi atakları endişe verici olabiliyor. Belirtilerin şiddeti ve eşlik eden bulgular, altta yatan neden hakkında ipuçları veriyor.
Sonuç olarak, akut vertigo yönetiminde klinik muayenenin rolü vazgeçilmez. HINTS Plus gibi araçlar, çevresel ve merkezi nedenleri ayırt etmede yüksek duyarlılık sağlıyor. Bu yöntemler, yanlış tanı riskini azaltarak hasta bakım kalitesini yükseltiyor. Baş dönmesi yaşayan kişiler, belirtileri ciddiye alarak uzman değerlendirmesi almalı.